Auteursarchief: Lennart Wesel

“Wat heb je eraan?”

Screen Shot 2016-04-13 at 14.56.27

Bekend van de Vakconferentie Wetenschapscommunicatie: de Bullshit Bingo voor wetenschappers/journalisten*. Nu ook te spelen in je eigen ivoren toren/op de redactie*. De volgende keer als je wordt gebeld “voor een korte quote”/minutenlang zit te luisteren naar details en nuances van een onnavolgbare onderzoeker*, pak er dan één van onze bullshitbingokaarten (PDF) bij.

*Doorhalen wat niet van toepassing is

 

 

Checklist voor Nieuwsuur

“Gewoon jezelf zijn”, klinkt het vaak vanachter de camera. Makkelijker gezegd dan gedaan, want een camera kan je zelfbewust en zenuwachtig maken. Wat altijd helpt, of je nu veel camera-ervaring hebt of niet, is voorbereiding. In Nieuwsuur van zaterdag 25 januari gaf entomoloog Bart Knols -goed geprepareerd- uitleg over het Zika-virus.

Wat kan Knols hier allemaal afvinken, behalve “zichzelf zijn”?

-Naadloos aansluiten bij vraagstelling presentator: ✓
-Filmpje van wetenschapper in actie: ✓
-Enthousiasme om probleem uit te leggen: ✓
-Object ter illustratie van probleem: ✓
-Overzichtskaart van probleem: ✓
-Oplossing van het probleem: ✓

Een cynicus zou kunnen zeggen dat Knols hier niet zit als wetenschapper, maar als directeur van zijn bedrijf In2Care, die een product heeft te verkopen.
Toch verschilt deze situatie maar weinig van de kennisvalorisatie waarmee ook “echte” wetenschappers te maken hebben. Je moet als onderzoeker kunnen uitleggen waar je mee bezig bent: je onderzoek “verkopen”. Dat Knols dat zo goed kan, komt door zijn ervaring met lezingen en optreden voor de camera.
Natuurlijk is het Zika-virus mediagenieker dan het vermoeden van Poincaré of de speltheorie. Toch worden ook die onderwerpen boeiender met een sterke introductie, een voorwerp en beeldmateriaal.

Paid publicity

Op de dag die je wist dat DWDD wel niet was betaald om aandacht te besteden aan het Koningslied, publiceerde Roy Meijer een interessant stukje over zijn contact met de redactie van een SBS6-programma.

De TU Delft-voorlichter was gevraagd om een wetenschapper te leveren voor het programma Feiten & Fabels. De tweede vraag was of er ook budget was. Meijer verkeerde even in de veronderstelling te maken hebben met chequebook journalistiek. Daarbij betaalt een journalist om iemand te mogen interviewen.

Chequebook journalistiek staat niet zo hoog aangeschreven onder journalisten. Het omgekeerde, waarbij de geïnterviewde betaalt om in beeld te komen, staat nog een treetje lager. Het is een bedenkelijk soort valorisatie van de journalistiek.

Toen Meijer doorkreeg dat hij was gevraagd voor de laatste variant, wimpelde hij het ‘verzoek’ af. Uiteraard. Als wetenschapper moet je niet alleen uitkijken van wie je geld krijgt, maar ook aan wie je het geeft. “Sponsored content” geeft je weliswaar een zekere controle over de boodschap, maar je begeeft je op een pad dat glibberig is geworden door Palm Invest , en een geurtje heeft gekregen dankzij Rambam:


Als je je onderzoek onder de aandacht wil brengen, kun je een lezing geven, een filmpje maken en erover twitteren.

De wetenschap heeft genoeg interessante verhalen voor het genereren van free publicity.

Drie lessen van zomergast Damiaan Denys

denys uvnl

Prof. Damiaan Denys tijdens een college van de Universiteit van Nederland

De laatste zomergast van 2015 is hoogleraar Psychiatrie Damiaan Denys (Wezegem, 1965). Net zoals Robbert Dijkgraaf en Erik Scherder is hij één van de wetenschappers waar Hilversum geen genoeg van krijgt. Wat kunnen we van hem leren?

1: Maak zin

Damiaan Denys gaf college voor de Universiteit van Nederland, hij stond op de planken met zijn eigen theatershow en was meerdere keren te gast bij talkshows. Hij vindt het -blijkbaar- leuk om de publiciteit op te zoeken. Uiteraard heeft niet iedereen de intrinsieke motivatie om naar buiten te treden. Als redacteur voel je meteen of iemand graag meewerkt. Je hebt mensen die drie dagen na je deadline terugmailen, en je hebt mensen die meteen een sms terug sturen. Denys behoort tot de laatste categorie. Een welwillende houding maakt (jouw optreden in) een programma veel beter dan ergernis en onwil.

2. Wees duidelijk & neem stelling

Als je jaren in het onderzoek zit, kun je een vertekend beeld krijgen van het publiek begrip van wetenschap. Je kunt tegen een redacteur praten alsof je met een collega spreekt, en dan versimpelen zodra je merkt dat je gesprekspartner het spoor bijster raakt. Denys draait het om: hij begint zonder jargon, gebruikt metaforen en verwijst naar alledaagse situaties en voorwerpen. Hij gaat pas de diepte in als erom gevraagd wordt.
Daarnaast durft Denys stelling te nemen. Ook hij plaatst af en toe kanttekeningen bij een uitspraak, maar hij zal zijn verhaal niet laten wegzinken in nuanceringen.

3. Lever

Een tv-programma wordt doorgaans van A tot Z voorbereid. Een eindredacteur zal altijd van zijn redacteuren willen weten ‘of de gast levert’: komen er uitspraken waar het programma ‘iets mee kan’ en worden die uiteindelijk ook gedaan voor de camera? In het voorgesprek van het programma Witteman Ontdekt, informeerde Denys al snel: wat willen jullie eigenlijk met het programma? Een terechte vraag, want zo kom je meer te weten over de context: wat is de invalshoek? Wie zijn de andere gasten? Verwachtingsmanagement is erg belangrijk voor tv-redacteuren: als je in een voorgesprek A hebt gezegd, moet je in het programma niet B zeggen. Een onderwerp (en de gasten en filmpjes die daarbij horen) valt dan “in het water”.

Waarom zou je als wetenschapper voor de camera willen verschijnen? En wat vertel je dan? Het antwoord lees je in Wetenschappers in Beeld

Beeld bij je verhaal

Voordat je als onderzoeker voor de camera gaat staan, is het handig om na te denken over het beeld. Wat kun je laten zien? Spectaculaire experimenten en explosies hebben een grote attentiewaarde, maar ook met een simpel voorwerp of een situatie kom je een heel eind. De kijker ziet even iets anders dan een talking head en het geeft de editor vrijheid in de montage. De extra beelden kun je gebruiken als snijshot, om beeldovergangen en geknip in quotes te maskeren.

Voor het Centre for Applied Research on Economics & Management (CAREM) van de Hogeschool van Amsterdam trainden we onderzoekers om hun verhaal te vertellen in anderhalve minuut. Een paar simpele shots maken het verhaal duidelijker en afwisselender.
In de video van Lori Divito speelt de spijkerbroek van collega Hafid Ballafkih een bijrol:

 

Eric Melse kon de door zijn studenten ontwikkelde app op zijn telefoon laten zien:

 

* Zorg dat je een voorwerp hebt om te laten zien. Streef niet naar volledigheid: een onderdeel van een apparaat is beter dan een foto of blauwdruk van het hele apparaat: je kunt daarmee een specifiek verhaal houden.

* Je hoeft niet stad en land af te zoeken. Zeker als je weinig tijd hebt, kun je beter in de omgeving van je werkplek zoeken.

* Twijfel je of heb je geen idee? Vertel je verhaal aan iemand die niet in jouw onderzoek zit: de kans is groot dat zij suggesties hebben of je op ideeën brengen.

 

De casting van Nieuwsuur

Nieuwsuur

Het is een beproefd tv-format: het ronde-tafel-gesprek. In zo’n setting (mag ook op een bank) geven gasten hun mening of visie, zonder de structuur van een debat. Het helpt als je weet wat er in zo’n gesprek van je wordt verwacht. Redacteuren nodigen namelijk niet zomaar mensen uit; ze casten gasten voor een bepaalde rol.

Op 7 januari 2015 staat Nieuwsuur in het teken van de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo. Het programma heeft vier gasten uitgenodigd: correspondent Saskia Dekker, cartoonist Jos Collignon, terrorisme-deskundige Rob de Wijk en jihad-onderzoeker Montasser AlDe’emeh.
De rolverdeling die de redactie voor ogen had, lijkt duidelijk:

Lees verder

De onvermijdelijke zucht naar commotie en vermaak

janmulder

Redacteuren van talkshows zoeken de hele dag naar gasten. Ze bellen met politici, acteurs, schrijvers en wetenschappers. Over dat selectieproces schreef Rachel Franse een boek: De slag om de gast. Uiteindelijk gaat het bij de slag om die gast om de kijker. Want als er iets is waar televisiemakers doodsbang voor zijn, is het wel de afstandbediening.

Eindredacteuren kunnen aan de hand van kijkcijfergrafieken precies zien waar kijkers afhaken. Dat kan zijn omdat de presentator al te nonchalant onderuit zakt, omdat Jan Mulder in beeld is, of omdat een gast op een andere manier kijkers wegjaagt.

Gasten moeten vooral niet saai zijn, en als het even kan elkaar bestoken met gedurfde uitspraken. Het dagblad Trouw schreef over De slag om de gast: “Je kunt je wel afvragen of die zucht naar commotie en vermaak de journalistieke taak om een inhoudelijk debat te voeren dan niet voortdurend in de weg staat.”

Je kunt je nog wel meer afvragen. Neuropsycholoog Erik Scherder kreeg zijn boek “Laat je hersens niet zitten” pas uitgegeven na zijn optreden in De Wereld Draait Door. Je kunt je afvragen: is die uitgever opportunistisch? Is het treurig dat een hoogleraar met een goed verhaal zijn boek pas krijgt uitgegeven na een optreden op televisie?

Eén ding is zeker: als je wil dat je verhaal goed overkomt op camera, zul je daarvoor moeten trainen.

Heineken Young Scientist Awards 2014

In opdracht van de KNAW trainden wij (Lennart en Jeanine) de winnaars van de Heineken Young Scientist Awards. Tijdens de uitreikingsceremonie van de Heinekenprijzen werden de winnaars geinterviewd door Michiel Vos.

Celia Berkers (33), Universiteit Utrecht, krijgt de Heineken Young Scientist Award voor Biochemie en Biofysica voor haar onderzoek naar de werking van het proteasoom, een structuur in de cel die eiwitten afbreekt.
Alexander Vlaar (32), AMC, Geneeskunde, kreeg de prijs voor de Geneeskunde voor zijn onderzoek naar acute longschade als bijwerking van bloedtransfusies bij IC-patiënten.
Rob Middag (30), Universiteit van Otago (Nieuw-Zeeland), krijgt de Heineken Young Scientist Award voor Milieuwetenschappen voor zijn veldonderzoek naar sporenmetalen in oceanen. 

Irene van Renswoude (46), Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis in Den Haag, krijgt de Heineken Young Scientist Award voor de Historische Wetenschap voor haar onderzoek naar vrije meningsuiting in de late oudheid en de vroege middeleeuwen.
Martin Vinck (30), Yale (New Haven, Verenigde Staten), krijgt de Heineken Young Scientist Award voor de Cognitiewetenschap voor zijn onderzoek naar de rol van elektrische golven (oscillaties) in cognitieve processen.