Categoriearchief: Media-review

Checklist voor Nieuwsuur

“Gewoon jezelf zijn”, klinkt het vaak vanachter de camera. Makkelijker gezegd dan gedaan, want een camera kan je zelfbewust en zenuwachtig maken. Wat altijd helpt, of je nu veel camera-ervaring hebt of niet, is voorbereiding. In Nieuwsuur van zaterdag 25 januari gaf entomoloog Bart Knols -goed geprepareerd- uitleg over het Zika-virus.

Wat kan Knols hier allemaal afvinken, behalve “zichzelf zijn”?

-Naadloos aansluiten bij vraagstelling presentator: ✓
-Filmpje van wetenschapper in actie: ✓
-Enthousiasme om probleem uit te leggen: ✓
-Object ter illustratie van probleem: ✓
-Overzichtskaart van probleem: ✓
-Oplossing van het probleem: ✓

Een cynicus zou kunnen zeggen dat Knols hier niet zit als wetenschapper, maar als directeur van zijn bedrijf In2Care, die een product heeft te verkopen.
Toch verschilt deze situatie maar weinig van de kennisvalorisatie waarmee ook “echte” wetenschappers te maken hebben. Je moet als onderzoeker kunnen uitleggen waar je mee bezig bent: je onderzoek “verkopen”. Dat Knols dat zo goed kan, komt door zijn ervaring met lezingen en optreden voor de camera.
Natuurlijk is het Zika-virus mediagenieker dan het vermoeden van Poincaré of de speltheorie. Toch worden ook die onderwerpen boeiender met een sterke introductie, een voorwerp en beeldmateriaal.

Drie lessen van zomergast Damiaan Denys

denys uvnl

Prof. Damiaan Denys tijdens een college van de Universiteit van Nederland

De laatste zomergast van 2015 is hoogleraar Psychiatrie Damiaan Denys (Wezegem, 1965). Net zoals Robbert Dijkgraaf en Erik Scherder is hij één van de wetenschappers waar Hilversum geen genoeg van krijgt. Wat kunnen we van hem leren?

1: Maak zin

Damiaan Denys gaf college voor de Universiteit van Nederland, hij stond op de planken met zijn eigen theatershow en was meerdere keren te gast bij talkshows. Hij vindt het -blijkbaar- leuk om de publiciteit op te zoeken. Uiteraard heeft niet iedereen de intrinsieke motivatie om naar buiten te treden. Als redacteur voel je meteen of iemand graag meewerkt. Je hebt mensen die drie dagen na je deadline terugmailen, en je hebt mensen die meteen een sms terug sturen. Denys behoort tot de laatste categorie. Een welwillende houding maakt (jouw optreden in) een programma veel beter dan ergernis en onwil.

2. Wees duidelijk & neem stelling

Als je jaren in het onderzoek zit, kun je een vertekend beeld krijgen van het publiek begrip van wetenschap. Je kunt tegen een redacteur praten alsof je met een collega spreekt, en dan versimpelen zodra je merkt dat je gesprekspartner het spoor bijster raakt. Denys draait het om: hij begint zonder jargon, gebruikt metaforen en verwijst naar alledaagse situaties en voorwerpen. Hij gaat pas de diepte in als erom gevraagd wordt.
Daarnaast durft Denys stelling te nemen. Ook hij plaatst af en toe kanttekeningen bij een uitspraak, maar hij zal zijn verhaal niet laten wegzinken in nuanceringen.

3. Lever

Een tv-programma wordt doorgaans van A tot Z voorbereid. Een eindredacteur zal altijd van zijn redacteuren willen weten ‘of de gast levert’: komen er uitspraken waar het programma ‘iets mee kan’ en worden die uiteindelijk ook gedaan voor de camera? In het voorgesprek van het programma Witteman Ontdekt, informeerde Denys al snel: wat willen jullie eigenlijk met het programma? Een terechte vraag, want zo kom je meer te weten over de context: wat is de invalshoek? Wie zijn de andere gasten? Verwachtingsmanagement is erg belangrijk voor tv-redacteuren: als je in een voorgesprek A hebt gezegd, moet je in het programma niet B zeggen. Een onderwerp (en de gasten en filmpjes die daarbij horen) valt dan “in het water”.

Waarom zou je als wetenschapper voor de camera willen verschijnen? En wat vertel je dan? Het antwoord lees je in Wetenschappers in Beeld

De casting van Nieuwsuur

Nieuwsuur

Het is een beproefd tv-format: het ronde-tafel-gesprek. In zo’n setting (mag ook op een bank) geven gasten hun mening of visie, zonder de structuur van een debat. Het helpt als je weet wat er in zo’n gesprek van je wordt verwacht. Redacteuren nodigen namelijk niet zomaar mensen uit; ze casten gasten voor een bepaalde rol.

Op 7 januari 2015 staat Nieuwsuur in het teken van de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo. Het programma heeft vier gasten uitgenodigd: correspondent Saskia Dekker, cartoonist Jos Collignon, terrorisme-deskundige Rob de Wijk en jihad-onderzoeker Montasser AlDe’emeh.
De rolverdeling die de redactie voor ogen had, lijkt duidelijk:

Lees verder

Afspraken maken

Peter R. de Vries“Ik wil het liever niet hebben over dit onderwerp, kan dat?” Deze vraag stellen wetenschappers vaak als we ze trainen voor radio- of tv-optredens. Het vooruitzicht van een presentator/ die allerlei lastige vragen gaat stellen, maakt soms wat onzeker. Als wetenschapper voel je je soms, om wat voor reden dan ook, niet op je gemak om bepaalde vragen te beantwoorden. Nog los van de vraag of dat terecht is, kunnen we je alvast dit advies geven: maak afspraken.

Journalisten zijn misschien nieuwsgierig of brutaal, maar uitzonderingen daargelaten, niet onredelijk. Je kunt afspraken met ze maken. Nu denk je misschien eerst aan zaken waar je het niet over wilt hebben. Toch zijn de afspraken over de dingen die wel aan bod moeten komen, net zo belangrijk. Een berucht voorbeeld van zo’n (mislukte) afspraak, is dit optreden van Peter R. de Vries in DWDD.

In onderstaand fragment mogen chemicus Jan van Maarseveen en zijn collega Kitty Nijmijer een bericht uit De Telegraaf toelichten. Volgens de krant zouden meer studenten kiezen voor scheikunde vanwege de serie Breaking Bad, over een scheikundedocent die zich ontpopt tot drugsbaron.

Van Maarseveen en Nijmijer ontkennen dit en hadden de serie nog nooit gezien. Het gesprek mislukt niet meteen, maar het loopt wel wat stroever. De aanleiding blijkt immers niet te kloppen. Waarschijnlijk is er een misverstand geweest in het voorgesprek. Uiteindelijk is het toch nog een leuk item -Van Maarseveen produceert een halffabrikaat van de drug chrystal meth- maar het had nog beter kunnen zijn.

De les: als je gevraagd wordt voor een radio/tv-programma, vraag dan altijd wat er van je verwacht wordt en informeer naar de context en de aanleiding.

Uitbesteden of zelf doen?

Nu iedereen een HD-camera in zijn zak heeft, is het makkelijker dan ooit om een video te maken met een behoorlijke kwaliteit. Maar kwaliteit zit ’m niet alleen in het aantal pixels.
In deze video legt Ric Kaner uit hoe hij grafeen (een materiaal waarmee je super efficiënte baterijen kunt maken) produceert met een simpele cd-romspeler.

Er is niks ‘mis’ met deze video; beeld en geluid houden niet over, maar het is een duidelijk verhaal, op een acceptabele manier in beeld gebracht.

Hieronder hetzelfde verhaal, maar dan gemaakt met een script, professionele camera’s, licht, geluid en nabewerking.

The Super Supercapacitor | Brian Golden Davis from Focus Forward Films on Vimeo.

Mediacoach

Prof. dr. Clavan
‘Omschrijf uw onderzoek in drie zinnen’, ‘Laatste vraag, kort antwoord graag’… Televisie is een medium dat schreeuwt om korte en bondige antwoorden. Het is lastig om al je vergaarde kennis samen te vatten in oneliners, maar als je het niet doet, wordt het vóór je gedaan.
Het bedenken van een paar stevige uitspraken – waar je uiteraard wel achter kunt staan – voorkomt dat je (in de montage) wordt gereduceerd tot een antwoordapparaat dat alleen maar ‘ja’ en ‘nee’ kan zeggen op sturende vragen.
Iemand die daar toch het beste van wist te maken, was dr. Clavan. Dit typetje van Kees van Kooten kon met het parafraseren van een vraag niet verhullen dat hij zelf eigenlijk ook niks te vertellen was.

Moraal van dit verhaal?

  • Vraag je af of jij de juiste persoon bent iets te vertellen.
  • Bedenk dan een paar korte soundbites
  • Houd vast aan je eigen verhaal